Kontrowersje wokół raportu „Polaków portret własny” wybuchły w sierpniu 2026 roku po rozpowszechnieniu opracowania dotyczącego polskiej marki narodowej. Dokument, którego kierowniczką merytoryczną i wskazaną autorką była dr hab. Barbara Mróz-Gorgoń, zawierał liczne błędy językowe, geograficzne i źródłowe oraz fragmenty wskazujące na niezweryfikowane użycie generatywnej sztucznej inteligencji. Sprawa doprowadziła do rezygnacji Mróz-Gorgoń z funkcji pełnomocniczki rządu do spraw promocji marki Polski, kontroli na Uniwersytecie Ekonomicznym we Wrocławiu i wszczęcia śledztwa dotyczącego uzyskania oraz rozliczenia publicznej dotacji.

Powstanie raportu

Opracowanie zatytułowane „Polaków Portret Własny. Raport z badań DNA marki Polska” nosiło datę listopad 2025 roku. Jako kierowniczkę merytoryczną projektu i autorkę wskazano Barbarę Mróz-Gorgoń, profesorkę Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu i prezeskę Fundacji Marka Polska Think Tank. W skład zespołu wpisano Stowarzyszenie Konferencje i Kongresy w Polsce, fundację oraz jej wolontariuszy. Według deklaracji zamieszczonej w dokumencie przeprowadzono 24 wywiady indywidualne, 35 wywiadów grupowych i warsztaty projektowe, analizując ponad 180 godzin nagrań oraz około 400 stron transkrypcji.[1]

Ministerstwo Sportu i Turystyki opisało prezentację raportu z 25 listopada 2025 roku jako premierę najszerszego dotąd jakościowego opracowania przygotowanego na potrzeby budowania marki narodowej. Wiceminister Piotr Borys podziękował wówczas Mróz-Gorgoń za koordynację projektu i mówił, że jego wyniki mają być wykorzystane w dalszych pracach nad marką Polski.[2]

29 lipca 2026 roku premier Donald Tusk przedstawił Mróz-Gorgoń jako nową pełnomocniczkę rządu odpowiedzialną za przygotowanie strategii budowy marki narodowej i koordynację działań promocyjnych państwa. Stanowisko miało rangę sekretarza albo podsekretarza stanu w Kancelarii Prezesa Rady Ministrów.[3]

Błędy i wykorzystanie sztucznej inteligencji

20 sierpnia 2026 roku dokument nagłośnił Sebastian Meitz z Instytutu Sobieskiego. Bezpośrednia lektura raportu potwierdza między innymi umieszczenie Katowic w „północnym centrum”, a Wrocławia w „północnym zachodzie” Polski, określenia „Polskie płaskiz” i „historia sufferingu”, stwierdzenie bez wskazania konkretnego badania, że 95 procent młodych Polaków mówi płynnie po angielsku, oraz informację o pięciu polskich noblistach. W opracowaniu występowały też angielskie słowa w polskich zdaniach, błędy składniowe i przypisy odsyłające ogólnie do instytucji lub grup raportów zamiast do możliwych do zidentyfikowania publikacji.[4]

Mróz-Gorgoń potwierdziła wykorzystanie narzędzi AI, ale utrzymywała, że służyły one wyłącznie do transkrypcji, podsumowywania i redakcji tekstu, nie zaś do projektowania badań lub tworzenia wniosków. Opublikowany plik nazwała wersją roboczą, która nie powinna była trafić do internetu, i zapewniała, że badania przeprowadzono zgodnie z metodologią nauk społecznych. Nie ustalono wiarygodnego procentowego udziału treści generowanej automatycznie; wyniki internetowych detektorów AI przywoływane w debacie nie rozstrzygają sposobu powstania dokumentu.[5]

Finansowanie i stanowiska instytucji

Na oficjalnej liście wyników Programu wsparcia turystyki na 2025 rok Ministerstwo Sportu i Turystyki przyznało Stowarzyszeniu Konferencje i Kongresy w Polsce 200 tysięcy złotych na zadanie „Marka Polska – podstrategia turystyczna”. Sam raport zawierał informację, że powstał w ramach tego zadania i został dofinansowany na podstawie umowy z 5 czerwca 2025 roku. Nie oznacza to jednak, że cała dotacja była zapłatą za krytykowany dokument.[6]

Po wybuchu sporu resort oświadczył, że raport nie był przedmiotem zamówienia, częścią umowy ani elementem sprawozdania z jej wykonania, a jego powstanie nie zostało sfinansowane przez ministerstwo. Podał, że umowa obejmowała szerszy projekt: opracowanie strategii marki Polski, badania, warsztaty i wydarzenia, a ostateczne rozliczenie wyniosło 179 738,19 zł. Ministerstwo twierdziło również, że nie wyraziło zgody na umieszczenie swojego logo na raporcie. Stanowisko to pozostawało w napięciu z treścią samego dokumentu i wcześniejszym oficjalnym promowaniem jego prezentacji przez wiceministra.[7]

Stowarzyszenie Konferencje i Kongresy w Polsce również oświadczyło, że raport nie był elementem umowy dotyczącej podstrategii turystycznej. Według organizacji dokument był samodzielną inicjatywą Fundacji Marka Polska Think Tank i został przez nią sfinansowany.[8]

Dymisja i reakcje

21 sierpnia Mróz-Gorgoń złożyła rezygnację z funkcji pełnomocniczki rządu. Jako przyczynę wskazała skalę kierowanych przeciwko niej ataków i napisała, że w takich warunkach nie może wykonywać odpowiedzialnej funkcji. Krytyka merytoryczna raportu łączyła się w internecie z osobistymi obelgami. „Gazeta Wyborcza” opisała jej wcześniejszą karierę akademicką i biznesową oraz przytoczyła relacje współpracowników, według których po publikacji raportu jej stan psychiczny znacznie się pogorszył. Relacje te dokumentują skutki publicznej nagonki, nie rozstrzygają natomiast odpowiedzialności za jakość opracowania ani rozliczenie projektu.[9]

Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu poinformował, że analizuje sprawę zgodnie z procedurami dotyczącymi standardów wymaganych od nauczycieli akademickich i nie przesądza o dalszych działaniach. Minister nauki Marcin Kulasek ocenił, że używanie AI nie zwalnia autora z obowiązku weryfikacji źródeł i odpowiedzialności za rezultat, a decyzję o rezygnacji uznał za właściwą.[5]

Śledztwo

27 sierpnia 2026 roku Prokuratura Okręgowa w Warszawie wszczęła śledztwo po dwóch zawiadomieniach parlamentarzystów. Pierwszy wątek dotyczy podejrzenia wprowadzenia ministerstwa w błąd za pomocą nierzetelnych dokumentów przy uzyskaniu i rozliczeniu dotacji w wysokości 179 738,19 zł. Drugi obejmuje możliwe przekroczenie uprawnień lub niedopełnienie obowiązków przez pracowników resortu, którzy zaakceptowali sprawozdanie i rozliczyli zadanie. Postępowanie jest prowadzone w sprawie; do 28 sierpnia nikomu nie przedstawiono zarzutów, a wszczęcie śledztwa nie przesądza, że doszło do przestępstwa.[10]

Przypisy

  1. Barbara Mróz-Gorgoń i zespół. Polaków Portret Własny. Raport z badań DNA marki Polska. Fundacja Marka Polska Think Tank; kopia Zero.pl. 2025-11. pl. Dostęp: 2026-08-28. ↩
  2. Przyszłość Marki Polska. Wiceminister Piotr Borys w Akademii Leona Koźmińskiego. Ministerstwo Sportu i Turystyki. 2025-12-03. pl. Dostęp: 2026-08-28. ↩
  3. Czas na silną markę narodową! Prof. Barbara Mróz-Gorgoń mianowana Pełnomocniczką Rządu ds. promocji marki Polski. Kancelaria Prezesa Rady Ministrów. 2026-07-29. pl. Dostęp: 2026-08-28. ↩
  4. Wygenerowali raport przez AI? W sieci lawina komentarzy. Wirtualna Polska. 2026-08-20. pl. Dostęp: 2026-08-28. ↩
  5. Minister nauki ws. Barbary Mróz-Gorgoń: rzetelność nauki to priorytet. Nauka w Polsce / PAP. 2026-08-26. pl. Dostęp: 2026-08-28. ↩ ↩
  6. Lista podmiotów, których oferty zostały zaopiniowane pozytywnie – Program wsparcia turystyki 2025. Ministerstwo Sportu i Turystyki. 2025-04-30. pl. Dostęp: 2026-08-28. ↩
  7. Raport pełnomocniczki Tuska z logo resortu sportu. Ministerstwo odcina się od dokumentu. Wirtualna Polska. 2026-08-20. pl. Dostęp: 2026-08-28. ↩
  8. Nelly Kamińska. SKKP: Raport „Polaków portret własny” nie był częścią podstrategii Marka Polska. Rzeczpospolita. 2026-08-25. pl. Dostęp: 2026-08-28. ↩
  9. Karolina Kijek i Marcin Rybak. Wzlot i upadek Barbary Mróz-Gorgoń. Wielka kariera, feralny raport i tsunami hejtu. „Jest wrakiem człowieka”. Gazeta Wyborcza. 2026-08-27. pl. Dostęp: 2026-08-28. ↩
  10. Filip Baczkura. Raport Mróz-Gorgoń i 180 tys. zł dotacji. Prokuratura wszczęła śledztwo. Zero.pl. 2026-08-28. pl. Dostęp: 2026-08-28. ↩